به گزارش خبرنگار روابط عمومی دانشکده بهداشت، با آغاز سال تحصیلی، کوله‌پشتی بار دیگر به یکی از همراهان و تجهیزات روزمره دانش‌آموزان تبدیل می‌شود؛ وسیله‌ای به ظاهر ساده که اگر استانداردهای ارگونومیک در انتخاب و حمل آن رعایت نشود، می‌تواند با تحمیل باری فراتر از ۱۰ تا ۱۵ درصد وزن بدن، موجب جلوآمدگی سر، انحراف ستون فقرات و دردهای اسکلتی‌عضلانی شود.

 

از آنجا که طراحی کوله، توزیع متقارن بار بر روی هر دو شانه و چیدمان داخلی آن نقشی تعیین‌کننده در حفظ راستای طبیعی بدن کودک دارد، والدین، مدارس و کارشناسان سلامت باید چه شاخص‌های کلیدی و استانداردهایی را هنگام تهیه، بارگذاری و استفاده روزانه از کوله‌پشتی مد نظر قرار دهند؟ 

 

ویژگی‌های یک کوله‌پشتی ارگونومیک و استاندارد

دکتر محمدصادق قاسمی؛ متخصص ارگونومی و بیومکانیک با اشاره به آغاز سال تحصیلی و تبدیل مجدد کوله‌پشتی به یکی از وسایل روزمره دانش‌آموزان، اظهار کرد: اگرچه حمل کوله‌پشتی بخشی اجتناب‌ناپذیر از زندگی مدرسه‌ای است، اما طراحی، نحوه بارگذاری و شیوه حمل آن تأثیر مستقیمی بر راحتی، وضعیت بدنی و میزان فشار وارده بر دستگاه اسکلتی‌عضلانی کودکان دارد.

 

وی با بیان اینکه طراحی کوله‌پشتی نخستین مولفه‌ای است که والدین باید به آن توجه کنند، افزود: والدین باید کوله‌ای با وزن اولیه نسبتاً سبک و دارای بندهای شانه‌ای پهن، نرم و پددار انتخاب کنند تا از ایجاد فشار موضعی، ساییدگی یا فرورفتگی روی شانه‌ها جلوگیری شود. همچنین تعبیه بند کمری و سینه‌ای در کوله‌پشتی به تثبیت بار در مجاورت تنه و توزیع متوازن‌تر وزن بسیار کمک می‌کند.

 

این استاد دانشگاه گفت: کوله‌پشتی مناسب الزاماً پیچیده نیست، بلکه ابعاد و ساختار آن باید کاملاً با جثه کودک تناسب داشته باشد و صرفاً نسخه‌ای کوچک‌شده از کوله‌پشتی بزرگسالان نباشد. در ضمن هنگام استفاده نیز بخش تحتانی کوله نباید بیش از حد پایین بیفتد تا راستای طبیعی بدن کودک دچار انحراف نشود.

 

 حمل یک‌طرفه کوله‌پشتی ممنوع

قاسمی درباره نحوه صحیح استفاده از کوله‌پشتی تأکید کرد: کودکان باید حتماً تشویق شوند تا از هر دو بند شانه‌ای استفاده کرده و از انداختن کوله روی یک شانه به‌شدت خودداری کنند. استفاده هم‌زمان از دو بند، مانع از تمرکز بار در یک سمت بدن و فاصله گرفتن کوله از پشت می‌شود.

 

وی ادامه داد: فاصله گرفتن کوله از تنه، گشتاور ناشی از بار را افزایش داده و کودک را مجبور می‌کند برای حفظ تعادل، به سمت جلو خم شود. استفاده و تنظیم بندهای سینه‌ای و کمری نیز به پایداری بیشتر و نزدیک ماندن بار به مرکز ثقل بدن کمک می‌کند.

 

 وزن مجاز کوله‌پشتی؛ ۱۰ تا ۱۵ درصد وزن کودک

این متخصص ارگونومی با اشاره به وزن استاندارد کوله‌پشتی تصریح کرد: وزن مجموع کوله‌پشتی شامل وزن خود کوله و وسایل داخل آن بهتر است بین ۱۰ تا ۱۵ درصد وزن بدن کودک باشد. به عنوان نمونه، برای دانش‌آموزی با وزن ۳۶ کیلوگرم، بار کلی کوله‌پشتی باید رقمی حدود ۳.۶ تا نهایتاً ۴.۵ کیلوگرم باشد. اگرچه این رقم یک آستانه خطر قطعی نیست، اما خط‌کشی کاربردی برای ارزیابی بار تحمیلی به کودک به شمار می‌رود.

 

وی خاطرنشان کرد: افزایش خم‌شدن تنه به جلو، جلوآمدگی سر و برهم خوردن قوس طبیعی ستون فقرات از نشانه‌های بارگذاری بیش از حد کوله‌پشتی است؛ چراکه بدن برای برقراری تعادل مجدد، به ناچار وضعیت غیرطبیعی به خود می‌گیرد.

 

 راهکارهای کاربردی برای کاهش وزن کوله

دکتر قاسمی چند راهکار ساده را برای کنترل وزن کوله‌پشتی پیشنهاد کرد:

* پر کردن قمقمه یا بطری آب پس از ورود به مدرسه به‌جای حمل آب از خانه

* همراه داشتن صرفاً کتاب‌ها و دفاتر موردنیاز همان روز درسی

* بهره‌گیری از نسخه الکترونیکی کتاب‌های درسی در صورت مهیا بودن شرایط

* بازبینی و سازمان‌دهی روزانه کوله‌پشتی جهت تخلیه برگه‌ها و وسایل غیرضروری

 

 چیدمان اصولی و کاهش زمان حمل بار

این متخصص بیومکانیک با تأکید بر اینکه چیدمان داخلی کوله نقشی هم‌تراز با وزن کلی آن دارد، اظهار کرد: باید وسایل سنگین‌تر در نزدیک‌ترین قسمت به پشت کودک و اقلام سبک‌تر در بخش‌های بیرونی قرار گیرند. این چیدمان، مرکز جرم کوله را به مرکز جرم بدن نزدیک‌تر کرده و از تمایل کوله به کشیدن تنه به عقب و تغییر الگوی گام‌برداری می‌کاهد»

 

وی همچنین با اشاره به اهمیت کاهش زمان حمل بار گفت: حتی استانداردترین کوله‌ها نیز در صورت حمل طولانی‌مدت موجب خستگی اسکلتی‌عضلانی می‌شوند. بهتر است مدارس دارای کمد (لاکر)، دانش‌آموزان را به نگهداری وسایل در طول روز ترغیب کنند تا از جابه‌جایی مداوم آنها در کلاس‌ها جلوگیری شود.

 

دکتر قاسمی در پایان با بیان اینکه هدف، حذف کوله‌پشتی نیست بلکه بهینه‌سازی تعامل کودک با این بار خارجی است، گفت: والدین می‌توانند با ارزیابی یک چک‌لیست روزانه، سلامت فرزندان خود را تضمین کنند.

 

 چک‌لیست طلایی والدین پیش از خروج دانش‌آموز از منزل:

1- تناسب کامل کوله‌پشتی با جثه و قد کودک

2- سبکی کوله و سلامت پدهای بندهای شانه‌ای

3- استفاده هم‌زمان کودک از هر دو بند شانه

4- قرارگیری و چسبیدن کوله به پشت تنه

5- چیدمان اقلام سنگین در بخش مجاور پشت بدن

6- تخلیه کامل وسایل و کتاب‌های غیرضروری روزانه

7- عدم احساس درد، فشار یا ناراحتی اسکلتی‌عضلانی در حین حمل بار